Willem de Zwijgergroep (Utrecht, joods)

De Willem de Zwijgergroep was voor de Tweede Wereldoorlog een joodse scoutinggroep in Utrecht.

Geschiedenis

Herbert Loeb was tandarts en woonde aan de Voorstraat 85bis Utrecht. Hij richtte in 1937 in Utrecht groep 7 op, de joodse Willem de Zwijgergroep voor kinderen uit het Centraal Israëlitische Weeshuis aan de Nieuwe Gracht 92 in Utrecht. De bijeenkomsten werden gehouden Rotsoord 13 in Utrecht.

Het Centraal Israëlitisch Weeshuis aan de Utrechtse Nieuwegracht 92 werd op 1 augustus 1871 geopend. Het was een landelijk weeshuis voor Joodse kinderen vanaf zes jaar. Na de Kristalnacht in Duitsland in 1938 kwamen in het weeshuis dertig gastkinderen die uit Duitsland waren gevlucht. Begin 1942 had het weeshuis ongeveer vijftig kinderen en dertig gastkinderen.

Fred Meijers zorgde er in 1938 voor dat acht jongens van het Centraal Israëlisch Weeshuis lid werden van Scouting. Zij vormden samen met andere Joodse jongens groep 7, Willem de Zwijgergroep, in Utrecht. Deze groep had de bijeenkomsten op zondag in plaats van op zaterdag. Elias Heijmans, Max Andriesse, Günther Kraschewski, Gert Littmann, Hans Hartog, Jacques de Wilde en Egon Wolff waren hier verkenner. Helmuth Alexander was mogelijk ook lid van deze groep. Raphaël Awerbach, die als scout bij de joodse Haagse TOP groep begonnen was, werd hier verkennersleider toen hij in Utrecht zijn dienstplicht moest vervullen.  

Hopman Loeb ontsnapte met zijn gezin in de meidagen van 1940 per boot naar het Verenigd Koninkrijk en bracht de oorlogsjaren in de Verenigde Staten door.

In oktober 1942 deporteerden de Duitsers alle kinderen en het voltallige weeshuispersoneel. De directie: Bernard Salomon Themans en Judik Themans-Simons kregen de gelegenheid te ontsnappen, maar verkozen bij de kinderen te blijven. De uit Duitsland gevluchte kinderen gingen direct naar Kamp Westerbork. De Nederlandse kinderen gingen via een weeshuis in Amsterdam in 1943 naar Westerbork en werden gedeporteerd naar Oost-Europa. Op een enkeling na werden ze allemaal vermoord in de concentratiekampen. Veel van de leden en leiders van deze joodse Scoutinggroep kwamen om in de Tweede Wereldoorlog.

Voor het voormalige Centraal Israëlitisch Weeshuis, nu in gebruik door het Leger des Heils, werden vijf Stolpersteine geplaatst.

Activiteiten

Deze groep had de bijeenkomsten op zondag in plaats van op zaterdag.

Op initiatief van de T.O.P.-groep uit Den Haag vond op 21 mei 1939 in Den Haag een conferentie plaats van leiders van Joodse padvindersgroepen. Deze bijeenkomst, onder leiding van hopman Polak, had ten doel: het contact leggen tussen Joodse padvindersleiders in Nederland, het bevorderen van oprichting van meer Joodse groepen en het bewaren en handhaven van de Joodse traditie in deze groepen. Hopman Loeb was hierbij aanwezig.

Bronnen en referenties